Op een manier die ik niet voor mogelijk had gehouden

LezenEen lezer reageert op ‘De dood van Pyotr Ilyich’:

Ik heb het boek met veel plezier gelezen. Het brengt de componist tot leven op een manier die ik niet voor mogelijk had gehouden. En daarmee heb je ook mijn interesse gewekt voor zijn muziek. Ik hou over het algemeen niet zo van symfonische werken en ook niet van opera. Maar met de geschiedenissen in m’n hoofd over het ontstaan van die stukken van Tchaikovsky luistert het heel anders, meer alsof je van de binnenkant meeluistert.

 

 

Advertenties

Feest in ‘de Doelen’

“Het boek ligt thuis. Maar wilt u uw handtekening op het concertprogramma zetten? Dan bewaar ik dat in het boek”, vroeg een lezeres van ‘De dood van Pyotr Ilyich’ mij bij de boekentafel in de Doelen in Rotterdam.

Jaap van Zweden

Jaap van Zweden dirigeerde op 3 en 4 maart De_Doeleneen prachtig concert in de Doelen , met indrukwekkende muziek van onze ‘eigen’ Tristan Keuris en een schitterende uitvoering van Tchaikovsky’s weinig gespeelde, maar fantastische Manfredsymfonie.

40 boeken gesigneerd

Voor mij was het dubbel feest, want de Doelen stelde mij in staat om in de pauze van beide concerten mijn boek te signeren. Veertig concertbezoekers vonden de weg naar de boekentafel! En voor het eerst ontmoette ik een lezeres die het boek al had – gekregen van haar moeder voor haar verjaardag. Of ik mijn handtekening dan maar op het concertprogramma wou zetten?

De Svetlanov-variant

Van Zweden dirigeerde een majestueuze en dynamische Manfred-symfonie, met twee opwindende slotminuten aan het eind van het eerste deel (zie mijn eerdere bericht). Het publiek was zó enthousiast, dat er na dat eerste deel een luid en langdurig applaus klonk. Het leek of de tijden van Tchaikovsky terugkeerden, toen het publiek na elk deel zijn waardering liet blijken.
Maar wie schetste mijn verbazing bij het slot van de symfonie, waarin Tchaikovsky deze twee minuten in gewijzigde vorm herhaalt en laat uitmonden in orgelspel en een ingetogen eindspel van drie minuten dat in stilte oplost. Maar niet bij Jaap van Zweden: met een grote zwaai bladerde hij terug in zijn partituur (hoe deed het orkest dat?) en herhaalde de befaamde twee minuten, maar nu als uitsmijter van de symfonie.

Bloemen en bonbons

SvetlanovDit einde staat bekend als de Svetlanov-variant, bedacht door de Russische dirigent Yevgeny Svetlanov, ooit chef-dirigent van het Residentieorkest. Leo Samama vertelt dat de voorzitter van dat orkest de heer Svetlanov eens, gewapend met bloemen en bonbons, bezocht met het dringende verzoek om de originele Manfred te dirigeren. Onverrichterzake, nog steeds mét bloemen en bonbons, keerde de voorzitter huiswaarts. Ook andere dirigenten kiezen nogal eens voor de Svetlanov-variant.

Effectbejag?

Mogen we iets ten nadele van Jaap van Zweden zeggen, onze nationale trots die het tot dirigent van het New York Philharmonic heeft geschopt? Liever niet natuurlijk, maar ik vind dit een ernstige beschadiging van een kunstwerk, vergelijkbaar met:

  1. De Mattheuspassion eindigt te somber. We plakken er een stukje Weinachtsoratorium aan vast.
  2.  De Nachtwacht is te groot. We zagen er een stuk af.
  3. Shakespeare’s Hamlet is te depressief. We laten hem met Ophelia trouwen en sturen hen op huwelijksreis.

hamlet_always_about_you_to_be_no

 

 

 

 

Waarom muziek zo heilzaam werkt

“Muziek draagt bij aan onze cruciale levensfuncties”, zegt neuropsycholoog Eric Scherder in dit mini-college over de invloed van muziek en musiceren op de (ontwikkeling van de) hersenen:

Tchaikovsky had dat intuïtief al begrepen:

“Muziek is de mooiste van de hemelse gaven aan een mensheid die in duisternis wandelt. Alleen muziek verlicht, verzoent, en brengt onze zielen tot rust. Het is niet zomaar een strohalm die je kunt grijpen, maar een echte vriend, beschermer en trooster, die het leven de moeite waard maakt.”

‘De dood van Pyotr Ilyich’ voorgelezen op Radio 4

Wat betekent muziek voor je hart en ziel? Dat was op Radio 4 tijdens de dieuwertjeHart en Ziel-week de vraag aan luisteraars, die vijf favoriete composities konden opgeven, liefst vergezeld van een tekst over wat die muziek hen als luisteraar doet. Dat leverde een Hart en Ziel-lijst van driehonderd werken op, die vorige week werden uitgezonden. Bij het Vioolconcert van Tchaikovsky (plaats 46) las Dieuwertje Blok een fragment voor uit ‘De dood van Pyotr Ilyich’:

Hart-en-Ziel

De ruimte in Russische muziek

Erben-Valentin“De bergen van Tirol passen niet bij de muziek van Shostakovich”, zei iemand eens tegen Valentin Erben, cellist van het wereldberoemde Alban Berg Kwartet (dat bestond van 1970 tot 2008).

Ik spreek Valentin Erben na afloop van zijn masterclass, waarin hij met een jeugdig strijkkwartet op zoek ging naar de muziek achter de noten. Hij is geïnteresseerd in mijn Tchaikovsky-roman, vraagt of hij een (Nederlandstalige!) flyer mee mag nemen en vertelt over zijn ervaring  met de ruimte in Rusland tijdens zijn tournees met het Alban Berg Kwartet naar Japan: “In het vliegtuig vlogen we over Siberië. Als je anderhalf uur in slaap viel en bij ontwaken het landschap bekeek, was dat nog precies hetzelfde. Wij kunnen ons geen voorstelling maken van de afstanden en de dimensies in Rusland. Daarom konden we met ons kwartet ook niet goed uit de voeten met zo’n componist als Shostakovich. Onze eerste violist kwam uit Tirol, maar de bergen van Tirol passen niet bij de muziek van Shostakovich. Die heeft ruimte nodig.”

Als ik bovenstaande tekst aan mijn vrouw laat lezen, zegt zij: “Dat was het overheersende gevoel toen ik het Vioolconcert van Tchaikovsky voor het eerst hoorde: ruimte.”

Pianotrio van Tchaikovsky tijdens Zeister Muziekdagen

VanBaerletrioGisteravond in Zeist het Pianotrio van Tchaikovsky gehoord en gezien door een prachtig spelend Van Baerle Trio. Vele malen heb ik deze muziek horen uitvoeren, op cd en live, maar voor het eerst in al die keren kwam ik gaandeweg in een hallucinerende staat van zijn, die duurde tot het onvermijdelijke eind – de langzaam wegstervende tonen van de piano. Het publiek smeekte om een toegift, waarop pianist Hannes Minnaar verzuchtte: “Wat valt er hierna nog te spelen? Ik hoop dat Schumann kan…”