Nieuwjaarsdag 1889

Tchaikovsky op 1 januari 1889:Doornroosje-2
“Langzaam werd ik wakker, of liever: kwam ik bij bewustzijn. Het was al licht en buiten scheen de zon, maar in mijn hoofd heerste een diepe duisternis. Gisteren was het oudjaar, zo veel wist ik nog. Maar verder kon ik mij niets meer herinneren, zo dronken was ik geweest.
Ik besefte dat het nu 1 januari 1889 was – een nieuw jaar strekte zich voor mij uit. Mijn eerste besluit van dit jaar: geen wodka meer (in elk geval niet tijdens het diner). Ik stond op, energiek en vol goede moed, want de komende drie weken had ik gereserveerd voor mijn nieuwe liefde. Zij was nog ongevormd en liet zich niet horen, ik zag dat ze zich met geloken ogen verborg achter de kerstboom. Maar ik mocht haar uit haar tent lokken, ten dans vragen, verleiden, uitnodigen om de boze buitenwereld het hoofd te bieden en volop vrouw te worden. De potloden waren geslepen, het muziekpapier lag klaar, mijn notitieboekje was onder handbereik. ‘Doornroosje’ schreef ik op, ‘opus 66’.”
Uit: De dood van Pyotr Ilyich, blz. 408

 

Advertenties

Romeo & (maestro) Julia

In oktober was ik met de boekentafel aanwezig bij de tv-opnames van Maestro Jules. Een wat merkwaardige benaming van een dirigent met roesjes aan zijn mouwen en een figuur op zijn rug, die de opbouw van meesterwerken ‘onthult’ met behulp van het Radio Filharmonisch Orkest. In dit geval was dat ‘Romeo & Julia’ van Tchaikovsky.

romeo_julia_okt-2016

Maestro Jules heeft nu ook een exemplaar van ‘De dood van Pyotr Ilyich’ in huis. Samen met mijn dochter luisterde ik naar de integrale uitvoering na de pauze:

romeo_julia_okt-2016-2

 

Ook Arthur Japin schrijft over Tchaikovsky

Misschien heb ik met mijn roman wel een nieuwe trend gezet. ‘Ik ben iets over de helft van mijn nieuwe roman over de componist Tchaikovsky en de doofstomme pleegzoon van zijn broer’, zegt Arthur Japin in een interview in het blad Spoor.

Doofstom, gevoelig en intelligent

1878-with-nikolay-konradi-and-modest-tchaikovsky

Pyotr Ilyich, Kolya Konradi, Modest in 1878

‘Deze jongen woonde alle concerten bij, die hij niet hoorde maar vóélde in de vorm van trillingen, zo intrigerend…’ Japin heeft het over Kolya Konradi, een doofstomme en uiterst gevoelige en intelligente leerling van Tchaikovsky’s broer Modest. ‘Ik gebruik waargebeurde feiten’, verklaart Japin, maar dat vraag ik mij af. Want Kolya woonde lang niet alle concerten van Tchaikovsky bij. En volgens Japin ontdekt de jongen het geheim achter Tchaikovsky’s dood en ontrafelt het. Maar Kolya Konradi heeft al in 1891 gebroken met Modest. Pyotr schreef Kolya daarna nog een stuk of zeven brieven.

Mythes, fantasieën, roddels
Ik vind het interessant om te zien wat de grondtoon van Japins roman over Tchaikovsky zal zijn. Voor één ding ben ik huiverig. Japin maakt er geen geheim van dat hij homoseksueel is. Het leven van Tchaikovsky is tot op de dag van vandaag een bron van mythes, fantasieën en roddels. Helaas maken ook ogenschijnlijk ordentelijke biografen zich daar schuldig aan. Een man als Alexander Poznansky, zelf homoseksueel, doet een biografie lang moeite om Tchaikovsky aan zijn homoseksuele zijde te krijgen. Ik hoop niet dat ook Arthur Japin dat zal doen.

We gaan naar Het Concertgebouw!

russisch_jeugdorkestGroot nieuws: op 8 november staan we met een boekentafel in de foyer van Het Concertgebouw. Die avond speelt het Russisch Jeugd Symfonie Orkest onder leiding van de befaamde violist/dirigent Yuri Bashmet de Vijfde Symfonie van Tchaikovsky. We hebben hoge verwachtingen van deze avond, zowel wat betreft de belangstelling voor De dood van Pyotr Ilyich, als wat betreft de muziek. Want u weet het: alles klinkt (en gaat?) beter in Het Concertgebouw!

Een nieuw, zeer intrigerend Mozart- en Salieri-plot

Olga de Kort: recensie van ‘De dood van Pyotr Ilyich’ door Rien Schraagen. ISBN 978 94 91456 497
(gepubliceerd in Piano Bulletin, 2016, nr.2)

boekomslag-6e_drukDe roman van Rien Schraagen kan de lezer gemakkelijk op het verkeerde been zetten. De vlot geschreven achterflaptekst wekt namelijk de indruk dat het gaat om de resultaten van nieuwe onderzoeken naar de dood van Tsjaikovski gaat, “waarover” – zo wordt  beloofd – “nu eindelijk de waarheid boven tafel komt.” Het boek geeft echter Schraagens eigen visie op het leven en vooral de dood van de componist. Na 580 pagina’s kan men nog steeds naar de waarheid gissen, maar de ontknoping van de roman helpt de wereld wel aan een nieuw, zeer intrigerend Mozart- en Salieri-plot.

Moderne psychologische roman

De dood van Pyotr Ilyitch is dus fictie, maar met een hoog waarheidsgehalte. Alles lijkt echt, van de keurig gedateerde brieven van Tsjaikovski en zijn correspondenten tot zijn ‘eigen’ verhaal in dagboekvorm. De gebeurtenissen kunnen dan wel kloppen, maar bij hun achtergrond en gevolgen heeft  de schrijver de vrije hand. Hij maakt er een moderne psychologische roman van, met duistere familiegeheimen, detective-wendingen en verrassende interpretaties van bekende feiten. Alleen om te lezen hoe Tsjaikovski samen met Nadezjda von Meck hun brieven ‘voor de annalen’ falsificeren, is bijzonder hilarisch. En er zijn nog meer onverwachte ‘openbaringen’ die helaas hier niet verklapt kunnen worden.

Biecht van een rondtrekkende enkeling

Het boek is zonder meer goed geschreven, met veel kennis van het Russische muziekleven uit de negentiende eeuw en geslaagde karakterschetsen van vele componisten en schrijvers. Tsjaikovski komt over als een eenzame en door de jaren heen steeds meer vereenzaamde twijfelaar die zich al op zijn vijftigste veel te oud voor deze wereld voelt. Het hele boek is een biecht van een rondtrekkende enkeling die zelfs in zijn muziek geen rust vindt. De lezer die ervoor openstaat dat componisten op onorthodoxe manier geportretteerd worden en in hun doen en laten niet voor willekeurige soapserie-personages onderdoen, zal de roman zeker waarderen. Meer gevoelige zielen die in de Russische componisten alleen de strak aankijkende bebaarde heren van zwart-wit foto’s willen zien, zullen wellicht gechoqueerd zijn door de soms wel heel vrije vlucht die Schraagens fantasie neemt.

Laat u niet weerhouden

Er kunnen wel vraagtekens geplaatst worden bij de Engelse schrijfwijze van de Russische namen, die de schrijver veel mooier vindt dan de ‘lelijke’ Nederlandse. En een voor- of nawoord met een verantwoording van de andere bronnen, behalve de vermelde vertalingen uit de Russische literatuur, zou op zijn plaats zijn geweest. Maar mijn enige wezenlijke bezwaar betreft de nogal agressief aanprijzende tekst op de achterflap. Een boek dat zo goed en boeiend geschreven is, heeft geen verkooppraatjes nodig zoals de belofte van een “monumentale en meeslepende roman” of de “waarschuwing”, dat dit boek “de nachtrust” van de lezer gaat “bedreigen”, want “als u eraan begint, kunt u niet meer ophouden”. Deze teksten vallen niet alleen buiten de schrijfstijl van het boek, maar kunnen tevens een serieuze lezer ervan weerhouden het boek open te willen slaan. En dat zou pas echt jammer zijn. ©Olga de Kort, 2016.

Olga de Kort-Koulikova (Breda) werd geboren in Istra, regio Moskou. Na haar studies piano en cultuurwetenschappen in Rusland volgde ze een journalistieke opleiding in Frankrijk. Sinds 1998 woont ze in Nederland waar ze muziekwetenschap aan de Universiteit Utrecht studeerde  en orgel aan het conservatorium in Utrecht (HKU)Olga de Kort werkt als freelance musicus en muziekjournalist.

Een boek om echt van te houden

Zelden lees je zo’n complete recensie  van ‘De dood van Pyotr Ilyich’ als die van Theo Kauffman (Zeister Muziek Dagen):

“Het boek van Rien Schraagen over het leven van de componist Pyotr Ilyich Tchaikovsky is een schot in de roos voor klassiekminnend Nederland. Rien weet als geen ander de lezer zodanig te boeien dat deze het verhaal over het wel en wee van deze grote Russische componist bijna niet kan loslaten. En dit komt doordat hij de componist grotendeels het woord laat doen. Hierdoor wordt de lezer als het ware  meegezogen in het grillige, bijna neurotisch aandoende karakter en geniale talent van Tchaikovsky.
Uitspraken zoals “Muziek kan je optillen en dragen waar je zelf niet de moed hebt om verder te gaan” tillen de lezer op naar een hogere toonhoogte, waardoor de muziek van Tchaikovsky als het ware tussen de regels door dieper wordt beleefd. Een boek om echt van te houden!”

Bepaalde uitspraken tillen de lezer op naar een hogere toonhoogte, waardoor de muziek van Tchaikovsky als het ware tussen de regels door dieper wordt beleefd.

Hans Haffmans: ‘Het boek leest als een tierelier!’

Het pad van een auteur die zijn eigen boek uitgeeft, gaat niet over rozen. Hij moet voortdurend aan de weg timmeren, mensen lastigvallen met zijn boek, vooral ook mensen die van muziek houden en  bij radio, tv, krant e.d werken.
Afgelopen najaar zocht ik contact met Hans Haffmans (Radio 4, Podium en andere programma’s) en bezorgde hem een boek. In oktober kreeg ik een mailtje dat hij er rond kerst aandacht aan wilde besteden. Ging niet door. Vorig maand schreef ik weer eens een mailtje. Tevergeefs – leek het. Want toen kwam de uitnodiging om in de uitzending te komen praten over ‘De dood van Pyotr Ilyich’, naar aanleiding van Tchaikovsky’s Pique Dame in Amsterdam. ‘Vijf minuten, meer niet’, mailde de redactie. Het werden er twaalf.

Radio4-Hans_HaffmansOp 22 juni was het zover: